Tarihçe

somuncu-baba-turbesi-eski
Somuncu Baba Türbesi ve Külliyesi 1991

Somuncu Baba Türbesi Tarihi

Şeyh Hamid-i Veli Somuncu Baba Hazretleri’nin hem Kayseri’den ayrıldıktan sonra hem de ömrünün son döneminde Darende’de yaşadığı bilinmektedir. Somuncu Baba Türbesi tarihi yazımızda türbenin geçmişten günümüze geçirdiği evreleri ve günümüzdeki hali hakkında kısaca bilgiler vereceğiz.

Öncelikle Somuncu Baba Hazretleri’nin hayatı hakkında bilgi almak istiyorsanız Somuncu Baba Kimdir? Yazımızı okuyabilirsiniz.

Şeyh Hamid-i Veli Somuncu Baba

1331-1412 yılları arasında yaşamış olan Şeyh Hamid-i Veli Hazretleri birçok şehirde bulunmuş nihâi durağı ise Darende olmuştur. Tohma Kanyonu içerisinde yaptığı çilehanesi ve tohma ırmağı kıyısına kurduğu dergâhı ile etrafındakileri irşâd eden Somuncu Baba Hazretleri 1412 yılında Darende’de vefat etmiştir. Halifesi Hacı Bayramı Veli’nin kıldırdığı cenaze namazı sonrasında ise dergâhının içerisine defnedilmiştir.

Araştırmacı Tarihçi Yazar Talha Uğurluel Somuncu Baba Türbesi’nde gerçekleştirdiğimiz yayında; Somuncu Baba Hazretleri’nin vefatı konusunun tasavvuf kültüründe bir gelenek olduğunu, vefat eden mürşidi kâmillerin ders verdiği mekanlara defnedildiğini söyledi. Talha Uğurluel ile yaptığımız röportajı aşağıdaki videodan izleyebilirsiniz.

TALHA UĞURLUEL VİDEO

Somuncu Baba Türbesi tarihi belgeler ışığında araştırıldığında eski dönemlerde cami olarak kullanılmadığını öğreniyoruz. Uzun süre burası zaviye ve medrese olarak hizmet vermiştir. İlerleyen yıllarda ise burası türbe halini almış zamanla cami olarak kullanılmaya da başlanmıştır. İlk dönemlerde olmayan minaresinin Yavuz Sultan Selim Han döneminde Sinan Paşa tarafından yaptırıldığını, Somuncu Baba neslinden Abidin Paşa tarafından 1685 yılında restore edildiğini  minarenin kitabesinden öğreniyoruz.

Cumhuriyet döneminde ise Cami ve türbe olarak kullanılan külliyede imamet görevi Somuncu Baba ahfadına verilmiştir. Cumhuriyetin ilk yıllarında Somuncu Baba Hazretlerinin neslinden Hasan Feyzi Efendi camide görev yapmıştır. 1945 yılında vefat eden Hasan Feyzi Efendi’nin ardından imamlık görevi oğlu Ahmet Nuri Efendi’ye verilmiş fakat onun da kısa süre içerisinde tifo salgınında vefat etmesi üzerine Osman Hulusi Efendi imam-hatip olarak görevlendirilmiştir.

Mutasavvıf ve Divan şairi Osman Hulusi Efendi ecdat yadigârı bu mekanı dönemin zor şartlarına rağmen en güzel şekilde restore etmeye ve korumaya çalışmıştır. Cami önünde yer alan balıklı havuz bu dönemde inşa edilmiş, Türbe ve caminin çatısı bu dönemde yenilenmiştir.

somuncubaba-hulusi-efendi-darende
Somuncu Baba Ahfâdından Osman Hulûsi Efendi – Somuncu Baba Türbesi-Darende

Restorasyon Çalışmaları

Osman Hulusi Efendi ‘nin 1987 yılında emekliye ayrılması ile Cami imam-hatibi olarak Osman Hulusi Efendi’nin mahdumu Hamid Hamidettin Ateş Efendi görevlendirilmiştir. 1987 yılından emekli olduğu 2014 yılına kadar camide görev yapan Hamid Hamidettin Efendi, Caminin bugünkü halini almasında büyük pay sahibidir. Vakıflar Genel Müdürlüğünün izni ile Hulusi Efendi Vakfı tarafından restorasyon ve genişletme çalışmalarının yanı sıra gelen ziyaretçilerin ihtiyaçlarına da uygun olacak şekilde külliye genişletilmiştir. 2002 yılında Ek cami inşaatı yapılan külliyede 2013 yılında yapılan Yeni Cami bölümü ile Külliye bugünkü halini almıştır.

somuncubaba-turbesi-darende
Somuncu Baba Türbesi ve Külliyesi / Darende – Malatya

Her yıl binlerce misafir ağırlayan Somuncu Baba Külliyesi dâhilinde; Somuncu Baba Türbesi, Hulusi Efendi Haziresi, Somuncu Baba Müzesi, Hamidiye Çarşısı, Abdesthaneler, Şeyh Hamid-i Veli Kütüphanesi, Kudret Havuzu, Somuncu Baba Çilehanesi, Tohma Kanyonu ve mesire alanları bulunmaktadır.

Külliyenin halen her türlü bakım, onarım, tadilat, temizlik ve restorasyon işleri Es-Seyyid Osman Hulusi Efendi Vakfı tarafından karşılanmaktadır.